04 november 2025

Factcheck: "Een label heb je voor altijd"

In een factcheck nemen we een veelvoorkomende uitspraak of misverstand over diagnostiek onder de loep.

Eens een label, altijd een label. In de samenleving leeft het idee dat je een classificerende diagnose, zoals ADHD of autisme, hebt voor het leven. Maar klopt dat wel?

Auteur: Dr. Vicky Hennissen

waarover gaat het

Voor even of voor het leven?

Een classificerende diagnose beschrijft gedragskenmerken die zorgen voor uitdagingen in het dagelijks functioneren. Die kenmerken kunnen evolueren. Onderzoek toont aan dat een aanzienlijk deel van de kinderen die voldoen aan de criteria voor ADHD of autisme, dit op latere leeftijd niet meer doen. Dat betekent niet noodzakelijk dat alle kenmerken verdwijnen. Wel dat de combinatie, ernst of impact kan veranderen, waardoor de diagnose op een later moment niet meer van toepassing is.

Om te voldoen aan de criteria van een classificerende diagnose, moeten de kenmerken ook beperkingen veroorzaken in het functioneren. Of bepaalde kenmerken leiden tot beperkingen, hangt niet alleen af van de persoon, maar ook van hoe de omgeving is ingericht. Een weinig afgestemde omgeving kan ertoe bijdragen dat moeilijkheden of uitdagingen ervaren worden. Omgekeerd kunnen aanpassingen in de context ervoor zorgen dat bepaalde moeilijkheden of uitdagingen minder op de voorgrond treden. Deze aanpassingen zullen echter niet altijd alle ervaren uitdagingen volledig kunnen opheffen.

Omgevings- en andere contextfactoren beïnvloeden mee of iemand op een bepaald moment wel of niet aan de criteria van een classificerende diagnose voldoet. Persoonskenmerken en omgevingsfactoren staan altijd in wisselwerking met elkaar. De impact van gedragskenmerken op iemands functioneren kan dus niet buiten de context worden beoordeeld.

Lees meer over classificerende diagnostiek

Diagnoses zijn geen natuurwetten

Diagnostische classificaties lijken soms naar iets vaststaand te verwijzen. Dit kan de indruk wekken dat een diagnose onveranderlijk deel uitmaakt van een persoon. Vanuit het dominant biomedisch perspectief worden ze vaak gezien als onderliggende aandoeningen die rechtstreeks leiden tot bepaalde symptomen.

In werkelijkheid zijn classificerende diagnoses verzamelnamen die patronen van kenmerken beschrijven. En die kunnen ook veranderen doorheen de tijd. Diagnostische categorieën kunnen wijzigen door criteria toe te voegen, te schrappen of anders in te vullen. Dit gebeurt op basis van wat als wetenschappelijk en maatschappelijk relevant wordt beschouwd. Zo zijn de criteria voor ADHD meermaals gewijzigd en is autisme geëvolueerd van aparte categorieën naar een spectrum.

Soms komen er diagnoses bij, terwijl andere verdwijnen. Zulke aanpassingen gebeuren niet enkel door nieuwe wetenschappelijke inzichten; ze volgen ook historische, maatschappelijke en culturele verschuivingen. Diagnostische categorieën weerspiegelen wat op een bepaald moment als ‘normaal’ of ‘afwijkend’ wordt beschouwd. De classificaties zelf zijn dus geen eeuwige natuurwetten, maar evolueren voor een stuk mee met de tijdsgeest.

Lees de factcheck "Tegenwoordig heeft iedereen een label"

Gevolgen van het ‘voor altijd’-idee

Een diagnose kan helpend zijn. Het kan erkenning en houvast bieden, taal geven aan ervaringen, en ervoor zorgen dat iemand toegang krijgt tot passende ondersteuning. Tegelijk is een diagnose nooit helemaal neutraal: het geeft mee richting aan hoe gedrag, gevoelens en moeilijkheden begrepen worden. Zo kan een diagnose beïnvloeden hoe iemand zichzelf ziet én hoe anderen met die persoon omgaan.

Wanneer een diagnose te sterk wordt gezien als een onveranderlijke waarheid, kan dat in sommige gevallen ook schadelijke gevolgen hebben. Het kan leiden tot blijvend stigma en een negatief zelfbeeld. Ook als de diagnose niet meer actueel is, kan een gevoel blijven bestaan dat er iets fundamenteel anders is. Een label kan blijven ‘kleven’, bijvoorbeeld omdat het vermeld staat in een dossier, en iemand jarenlang achtervolgen. Voor de omgeving - zoals leerkrachten, ouders, werkgevers of hulpverleners - kan een label de verwachtingen ook negatief kleuren.

Wat kan je als hulpverlener doen?

Als hulpverlener is het belangrijk om goed geïnformeerd te zijn over wat een classificerende diagnose wel en niet betekent. Ga hierover in dialoog met de persoon en eventueel het netwerk.
Neem bestaande diagnoses niet zomaar over uit een dossier, maar sta stil bij wat ze betekenen in relatie tot de hulpvraag. De hulpvraag is namelijk altijd hét vertrekpunt om te onderzoeken wat er aan de hand is en welke ondersteuning nodig is.
Blijf reflecteren en herevalueer regelmatig of de classificerende diagnose nog wel 'past'.

Richtlijn Casusformulering (2023)

Conclusie: feit of fictie

Het idee dat een label per definitie ’voor altijd‘ is, klopt niet. Diagnoses zijn dynamisch: ze beschrijven iemands functioneren op een bepaald moment, in een bepaalde context. Diagnostiek is altijd een momentopname. Daarom is het belangrijk dat er ruimte is om diagnoses kritisch te herzien.

Hoor jij soms ook onjuiste uitspraken over diagnostiek? Laat het ons weten en misschien gebruiken we het als inspiratie voor een van onze volgende factchecks.

Contacteer ons

Zelf aan de slag met deze factcheck?

Wil je zelf een dialoog op gang brengen met collega's of cliënten? Download onze poster en hang deze op in je bureau, de lunchruimte, in de wachtzaal ... Samen helpen we diagnostische misverstanden de wereld uit.

Poster factcheck - Heb je een label voor altijd?