Instrumentenevaluaties

In een kwaliteitsvol diagnostisch proces worden methoden en instrumenten doelgericht ingezet. Bij de keuze van instrumenten betekent dat onder meer dat je rekening houdt met de kwaliteit van het instrument.

In Vlaanderen is er een groot aanbod aan gestandaardiseerde instrumenten, zoals vragenlijsten, interviews, testen en checklijsten. De kwaliteit van deze instrumenten bepaalt in belangrijke mate hoe inzetbaar ze zijn in de praktijk.

Door middel van instrumentenevaluaties helpt het KCD hulp- en zorgverleners om de kwaliteit en bruikbaarheid van instrumenten te beoordelen.

Sinds 2026 doen we dit vanuit de Consistente en Objectieve Instrumentenevaluaties (COI) werkgroep. Dit is een samenwerkingsverband tussen organisaties die instaan voor instrumentenevaluaties in Vlaanderen:

Het COI-beoordelingssysteem

De COI-werkgroep gebruikt een eigen beoordelingssysteem om tot grondige, onafhankelijke en bruikbare instrumentenevaluaties te komen. Het volledige beoordelingssysteem kan hieronder geraadpleegd worden.

Wil jouw organisatie deel uitmaken van de COI-werkgroep en mee instaan voor instrumentenevaluaties?

COI-beoordelingssysteem

Neem contact op

Vijf hoofdcriteria

Instrumenten worden geëvalueerd op basis van vijf hoofdcriteria.

Op basis van deze vijf criteria wordt een eindbeoordeling aan het instrument toegekend.

Normen of criteriumscores

Om de scores van een individu te interpreteren, worden individuele scores vaak vergeleken met een ‘standaard’, zoals normen of criteriumscores.

Voor normen wordt onder andere nagegaan of ze representatief zijn voor de personen waarbij het instrument wordt gebruikt. Normen uit andere landen kunnen bijvoorbeeld niet zomaar gebruikt worden als vergelijkingsstandaard voor Vlaamse cliënten, omdat er belangrijke culturele verschillen kunnen zijn. Ook is het belangrijk dat normen voldoende recent zijn omdat ze gevoelig zijn aan maatschappelijke veranderingen.

Een criteriumscore is een score die de grens tussen twee of meer groepen bepaalt (bv. geslaagd of niet geslaagd). In het COI-systeem wordt nagegaan of de bepaling van deze grensscore goed is onderbouwd.

Betrouwbaarheid

De betrouwbaarheid van een instrument verwijst naar de stabiliteit van de testresultaten. Er kan bijvoorbeeld worden nagegaan in welke mate verschillende beoordelaars tot gelijkaardige scores of conclusies komen bij het beoordelen van hetzelfde gedrag, dezelfde situatie of persoon (interbeoordelaarsbetrouwbaarheid).

Validiteit

De validiteit van een instrument verwijst naar de mate waarin de test meet wat het beoogt te meten. Er kan bijvoorbeeld worden nagegaan in welke mate de resultaten van het instrument overeenkomen met resultaten van andere instrumenten die hetzelfde beogen te meten (convergente validiteit).

Kwaliteit van het testmateriaal en de handleiding

Voor dit criterium wordt nagegaan hoe gebruiksvriendelijk het testmateriaal en de handleiding is. Verder wordt nagegaan of het scoringssysteem duidelijk beschreven wordt, of er voldoende handvaten en richtlijnen worden gegeven …

Fairness

Bij dit criterium wordt nagegaan of het mogelijk is om het instrument af te nemen bij groepen met diverse kenmerken. Denk hierbij aan geslacht, genderidentiteit, leeftijd, (motorische) beperkingen, SES, culturele herkomst, enzoverder. Testontwikkelaars kunnen zorgen voor een fair instrument door bijvoorbeeld een representatieve steekproef te verzamelen, aanpassingen voor specifieke groepen te voorzien, en na te gaan hoe verschillende groepen het te meten construct (bv. intelligentie) invullen.

Eindbeoordeling

Goed
Voldoende
Onvoldoende

Een eindbeoordeling kan niet geïnterpreteerd worden los van de volledige instrumentenevaluatie. Als je een instrument wilt gebruiken, is het immers belangrijk om te weten waarom het een bepaalde eindbeoordeling heeft en op welke vlakken een instrument goed of minder goed scoort. Bovendien worden er in de volledige instrumentenevaluatie belangrijke richtlijnen voor het gebruik van een instrument in Vlaanderen meegegeven.

Beschikbare COI-instrumentenevaluaties

Hieronder vind je een overzicht van de COI-instrumentenevaluaties die momenteel beschikbaar zijn.

Gebruik van de fiches

Een instrumentenevaluatie biedt geen vervanging voor de handleiding van een instrument.
Raadpleeg de fiches steeds in hun geheel en uitsluitend via een authentieke bron, zijnde een organisatie die deel uitmaakt van de COI-werkgroep. Zo ben je zeker dat je over de meest actuele versie beschikt.
Het is niet toegestaan om fiches of onderdelen ervan zonder voorafgaande toestemming van de COI-werkgroep te kopiëren, te verspreiden of openbaar te maken (contact: communicatie@kcdvzw.be).

Bayley-4-NL: COI-beoordeling

Onze andere instrumentenevaluaties

Hieronder vind je een overzicht van onze andere beschikbare instrumentenevaluaties. Deze instrumenten werden geëvalueerd aan de hand van het EFPA-systeem.

Daarnaast bieden onze Richtlijnen Diagnostiek Verstandelijke beperking en Autisme een instrumentarium met een overzicht van instrumenten die gebruikt kunnen worden bij het onderzoek naar deze classificerende diagnoses. In de instrumentaria gaat het niet om uitgebreide beoordelingen aan de hand van een beoordelingssysteem (zoals het COI- of EFPA-systeem). Deze instrumentenevaluaties kwamen tot stand door middel van externe evaluaties, literatuuronderzoek en de input en consensus van de betrokken werkgroepleden.

Evaluaties aan de hand van het EFPA-systeem

Evaluatie van de ABAS-3

In dit adviesrapport wordt de Adaptive Behavior Assessment System – versie 3 – Nederlandstalige versie (ABAS-3) geëvalueerd. Het rapport volgt zoveel mogelijk de structuur van het EFPA-beoordelingsmodel en biedt inzicht in de toepasbaarheid, betrouwbaarheid en validiteit van het instrument. Het rapport richt zich voornamelijk op het gebruik van de ABAS-3 in Vlaanderen.

Downloaden

Evaluatie van de CELF-5-NL

Het adviesrapport is gericht op de verantwoorde inzet van de Clinical Evaluation of Language Fundamentals – versie 5 – Nederlandstalige versie (CELF-5-NL) in de Vlaamse context. Het rapport biedt specifieke aandachtspunten voor interpretatie en gebruik. Het rapport volgt zoveel mogelijk de structuur van het EFPA-beoordelingsmodel.

Downloaden

Bayley-III-NL - Aandachtspunten voor een verantwoord gebruik in Vlaanderen

Dit adviesrapport biedt richtlijnen voor het verantwoord gebruik van de Bayley-III-NL in Vlaanderen. Het rapport bespreekt het verloop van het normeringsonderzoek in Vlaanderen en verduidelijkt de verschilpunten met Nederland. Er worden specifieke aandachtspunten geformuleerd voor de interpretatie van de resultaten op basis van Vlaamse normen, inclusief de uitbreiding naar de Bayley-III-NL-SNA.

Downloaden

IZIKA & IZIIK - Advies betreffende de implementatie in Vlaanderen

Dit advies heeft betrekking op het gebruik van het instrument ter bepaling van de zorgintensiteit voor kinderen en adolescenten (IZIKA) en het instrument ter bepaling van de zorgintensiteit voor infants en kleuters (IZIIK) binnen de aanvraagprocedure voor het bekomen van niet-rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp (NRTJ).

Downloaden

Evaluatie van de Vlaamse normering van de WISC-V-NL

Dit rapport biedt een evaluatie van het Vlaamse normeringsonderzoek van de WISC-V-NL. De evaluatie werd gebaseerd op basis van de richtlijnen inzake normering, validiteit en betrouwbaarheid zoals opgesteld door de Commissie Testaangelegenheden Nederland (COTAN), de European Federation of Psychologists' Associations (EFPA) en de Sectie Psychodiagnostiek van de Belgische Federatie van Psychologen (BFP).

Downloaden

Richtlijnen Diagnostiek

Richtlijn Diagnostiek Autisme (2025)

Deze richtlijn biedt handvaten voor het diagnostisch proces bij personen met (een vermoeden van) autisme. Er worden richtlijnen beschreven rond instrumenten, de samenstelling van het team, diversiteitssensitief werken, en nog veel meer. Daarnaast geven we handige tips om deze richtlijnen daadwerkelijk in de praktijk toe te passen. Tot slot bevat de richtlijn een instrumentarium om te bepalen welke gestandaardiseerde instrumenten je het best kan gebruiken. Deze richtlijn werd voor het laatst geactualiseerd in oktober 2026.

Downloaden

Richtlijn Diagnostiek Verstandelijke Beperking (2025)

Deze richtlijn biedt handvaten voor het diagnostisch proces bij personen met een (vermoeden van) verstandelijke beperking. Er worden richtlijnen beschreven rond instrumenten, de samenstelling van het team, diversiteitssensitief werken, en nog veel meer. Daarnaast geven we handige tips om deze richtlijnen daadwerkelijk in de praktijk toe te passen. Tot slot bevat de richtlijn een instrumentarium om te bepalen welke gestandaardiseerde instrumenten je het best kan gebruiken. Deze richtlijn werd voor het laatst geactualiseerd in oktober 2026.

Downloaden