KCD: Heb je ook tips voor hoe hulpverleners de uitkomst van testafnames kunnen interpreteren?
Mark: Ik vind een holistische kijk belangrijk. Het is niet de test op zich, maar de test samen met alle klinische gegevens errond, met andere resultaten, met wat collega’s aanbrengen, met het verslag dat misschien al bestond. We moeten veel breder kijken.
Algemeen moet je voorzichtig zijn bij het gebruik van heel veel testen. Dat komt bijvoorbeeld vaak neer op rekening houden met betrouwbaarheidsintervallen. Dus niet: ‘De IQ-test zegt 89. Dat is de uitslag. Punt.’ Nee. Je mag dat cijfertje op zich niet for granted nemen. Je moet dat met een goede korrel zout nemen en nagaan waar eventuele foutenlast aanwezig is. Was de persoon bijvoorbeeld erg emotioneel? Of zijn er culturele factoren die meespelen? Cultuurbias kan zo maar 20 IQ-punten verschil opleveren.
KCD: Het woord is gevallen. Cultuurbias.
Mark: Het is één van mijn stokpaardjes. Elke test, écht elke test heeft een portie cultuurbias. Zelfs als er geen woord aan te pas komt en er alleen met beelden wordt gewerkt. De SON, bijvoorbeeld, zou zogezegd cultuurfair of cultuurvrij zijn, maar nee. Ik zeg het, dat zit overal. Elke test is cultuur-biased. Het is belangrijk om dat in je achterhoofd te houden. Vooral omdat we enorm cultuurblind zijn. Het is heel moeilijk om cultuur te detecteren. Een tekening van een koffietas bijvoorbeeld, of van een stoel, daar zit iets cultureels aan. Bepaalde symbolen die voor ons zo gewoon zijn, zijn cultureel geladen, en meestal kan je niet zeggen waarom dat is of hoe dat komt. Wij onderzoeken dat door heel veel testen af te nemen bij mensen met diverse achtergronden, en dan zien we grote verschillen. Dan moeten we nadenken hoe dat zou komen. Ook bij mensen met een lage sociaal-economische status zien we dat terugkeren. Voor heel wat testen is de bias veel groter bij groepen die minder mogelijkheden hebben. Cultuursensitiviteit komt in de kwaliteitsbeoordeling gelukkig meer en meer op.
Het CuSeHa project is daarvan een heel mooi voorbeeld. Er komt binnenkort ook een nieuwe editie van de Toetsstenen voor faire diagnostiek. Daarin wordt aandacht besteed aan testdiagnostiek, en worden bovendien ook richtlijnen geformuleerd om cultuursensitief te handelen in het hele diagnostische proces.