Samenwerken

De zorg- en ondersteuningsnoden van vandaag zijn vaak complex. Mensen ervaren uitdagingen op verschillende levensdomeinen: gezondheid, werk, wonen, vrije tijd, mentaal welzijn … Meestal zijn deze thema’s onderling verweven. Om goed op deze noden in te spelen, is samenwerking tussen verschillende hulpverleners, organisaties en sectoren vaak noodzakelijk.

De informatie op deze pagina werd het laatst gecontroleerd op 30 juli 2026.

If you want to go fast, go alone; if you want to go far, go together.

Wat levert samenwerken op?

Samenwerken biedt verschillende voordelen:

Zorg en ondersteuning die goed aansluiten bij wat de persoon nodig heeft.
Beter onderbouwde beslissingen door inbreng van meerdere perspectieven en expertises.
De mogelijkheid om krachten te bundelen en taken te verdelen.
Gedeeld draagvlak voor de zorgdoelstellingen en het zorg- en ondersteuningsplan.
Meer continuïteit in de hulpverlening, zonder onnodige overlap of hiaten.

Volg de e-learning 'Samenwerken'

Samenwerken is vandaag belangrijker dan ooit.

Dr. Vicky Hennissen

Auteur van de Praktische Richtlijn Samenwerken

Wat is het PRIS-model?

Samenwerken is een kunst - en die kunst kan geleerd worden. Het KCD ontwikkelde het PRIS-model, een praktisch raamwerk voor samenwerking. Het model bestaat uit een aantal principes waarmee een stevige basis wordt gelegd voor een vruchtbare én kwaliteitsvolle samenwerking. Door aandacht te geven aan deze principes kan samenwerken worden versterkt.

Persoon Centraal

Persoonsgerichte zorg is afgestemd op de unieke situatie van de persoon. Dat betekent dat er wordt gebouwd rond iemands noden, voorkeuren en leefwereld, zodat de zorgdoelstellingen betekenisvol zijn.

De persoon centraal stellen, vraagt om dialoog: samen verkennen wat iemand nodig heeft, wat mogelijk is, wat belangrijk is in het leven. Door deze afstemming worden tegenstrijdige of onnodige interventies voorkomen, wordt de eigen regie versterkt en ontstaat zorg op maat.

Tip: Maak gebruik van tools en methodieken zoals Doelzoeker, Persoonlijke Toekomst Planning, Samenspraak, Babbelboost of Clever om de levensdoelen en prioriteiten van de persoon centraal te stellen en in kaart te brengen.

Participatief werken

Samenwerken gaat ook over het actief betrekken van de persoon en diens omgeving bij elke stap in het traject – van het verkennen van de hulpvraag tot het plannen en bijsturen van de zorg. Het vertrekpunt is gelijkwaardigheid: mensen worden gezien als volwaardige partners.

Participatie vereist afstemming op iemands situatie, voorkeuren en mogelijkheden. Een open en respectvolle houding – ook voor diversiteit en culturele verschillen – helpt om samen beslissingen te nemen die ertoe doen. Zo groeit het vertrouwen en ontstaat een aanpak die echt gedragen wordt.

Tip: Gebruik de Participatiecirkel om te bepalen welke vorm van participatie het beste past bij de situatie. Zet als team gezamenlijke stappen om deze vorm van participatie daadwerkelijk te realiseren.

Meer weten over participatie?

Lees meer over diverssensitief handelen

Rolverdeling & teamsamenstelling

Een goed team heeft een heldere rolverdeling en een diverse samenstelling. Dit zorgt ervoor dat verschillende perspectieven en expertises worden ingebracht, en dat ieders bijdrage optimaal wordt benut.

Het team en de taken worden afgestemd op de noden van de persoon en houden ook rekening met diens mogelijkheden en voorkeuren. Duidelijke rollen maken verwachtingen helder en versterken de samenwerking.

Tip: Het kan nuttig zijn om het bestaande netwerk van de persoon in kaart te brengen. Vooral wanneer het niet helemaal duidelijk is wie er al betrokken is bij de zorg of ondersteuning, of om inzicht te krijgen in hoe het informele netwerk kan bijdragen aan de zorgdoelen.

Gebruik hiervoor tools zoals een ecogram of de mantelscan om de verschillende betrokkenen visueel te maken.

Reflectief handelen

Samenwerken vereist constante reflectie. Reflectief handelen betekent stilstaan bij de keuzes die worden maakt en de impact daarvan op anderen. Het gaat om het vermogen om kritisch te kijken naar de situatie, het eigen handelen en de samenwerking.

Vaak gaan de gemaakte keuzes niet alleen over vakinhoudelijke beslissingen, maar ook om ethische vraagstukken die geen eenduidig antwoord kennen. Deze situaties vragen om afstemming tussen de context en onze persoonlijke en professionele waarden en normen.

Reflectief handelen biedt ruimte om beslissingen te overdenken en verantwoordelijkheid te dragen.

Tip: Organiseer regelmatige teambesprekingen over ethische kwesties. Maak gebruik van gestructureerde methodieken zoals de Tien Stappen-methode of de Immorele Uitersten-methode om deze kwesties uit te diepen en verschillende perspectieven af te wegen.

Sta bewust stil bij je denken met de Reflectiegids

Informatie uitwisselen

Een goede samenwerking vereist het delen van de juiste informatie op het juiste moment. Dit zorgt ervoor dat alle betrokkenen de nodige kennis hebben om passende zorg of ondersteuning te kunnen bieden.

Het uitwisselen van informatie moet zorgvuldig en weloverwogen gebeuren. Er moet altijd goed afgewogen worden welke informatie gedeeld mag worden, met wie, en op welke manier. Daarbij moeten privacy en het (gedeeld) beroepsgeheim gerespecteerd worden. Het is ook belangrijk te weten wie gebonden is aan het beroepsgeheim, vooral bij samenwerking met mensen buiten de zorgsector.

Tip: Wees transparant in de informatie-uitwisseling. Vraag toestemming voor het delen van gegevens. Informeer de persoon over welke informatie wordt gedeeld, met wie en waarom. Dit helpt om de vertrouwensband te versterken.

Ontdek meer over informatie-uitwisseling

Interactief teamoverleg

Interactief teamoverleg is het moment waarop verschillende professionals actief met elkaar in gesprek gaan over casuïstiek, zorgdoelen, taken en/of samenwerking. Deze overlegmomenten moeten dynamisch zijn, waarbij verschillende perspectieven worden samengebracht en gezamenlijk beslissingen worden genomen.

Een goede voorbereiding is belangrijk om het overleg effectief te laten verlopen. Een heldere focus en goede begeleiding zorgen ervoor dat het overleg doelgericht verloopt, zodat tijd goed wordt benut en concrete actiepunten worden afgesproken. Waar mogelijk en aangewezen worden de persoon zelf en diens omgeving betrokken bij het teamoverleg.

Tip: Maak gebruik van methodieken of gestructureerde werkvormen die een teamoverleg kunnen stroomlijnen, zoals het OASE-model.

Samenwerkingscompetenties

Samenwerkingscompetenties omvatten de attitudes en (inter)persoonlijke vaardigheden die samenwerken bevorderen. Attitudes zoals openheid en leerbereidheid, en vaardigheden zoals actief luisteren, respectvol communiceren en constructief feedback geven, zorgen voor een positief, open en veilig samenwerkingsklimaat.

Vertrouwen opbouwen is essentieel; het creëert ruimte om ideeën te delen zonder angst voor negatieve gevolgen. Door samenwerkingscompetenties te versterken, ontstaat een omgeving waar verschillende meningen welkom zijn en wederzijds vertrouwen kan groeien.

Tip: Actief luisteren versterkt de samenwerking. Gebruik deze ezelsbruggetjes om het gesprek open en constructief te houden:

Laat OMA thuis (Oordelen, Meningen en Aannames)
Neem ANNA mee (Altijd Navragen, Nooit Aannemen)
Gebruik LSD (Luisteren, Samenvatten en Doorvragen)
Smeer NIVEA (Niet Invullen Voor Een Ander)

Sociale dynamieken

Samenwerking gaat gepaard met sociale dynamieken die het proces soms onzichtbaar beïnvloeden. Teams zijn meer dan een groep individuen; ze hebben hun eigen dynamiek, waarin machtsverhoudingen en ongeschreven regels een rol spelen.

Het is belangrijk om deze sociale processen te herkennen, te begrijpen en waar nodig bij te sturen. Wanneer deze dynamieken onopgemerkt blijven, kunnen ze de samenwerking verstoren.

Tip: Vermijd dat het gewicht van beslissingen bij één of een paar personen ligt. Bevorder gezamenlijke besluitvorming aan de hand van methodieken zoals overlegcirkels of roterende voorzitterschappen, zodat iedereen een gelijke kans krijgt om bij te dragen.

Aan de slag met het PRIS-model

Wil je deze principes tot leven brengen in je dagelijkse werking? Het KCD ontwikkelde de Praktische Richtlijn Samenwerken (PRIS) om samenwerking tussen professionals, organisaties en sectoren te versterken.

De richtlijn zit boordevol concrete tips, inspirerende voorbeelden en praktische tools die je direct kan inzetten in je praktijk. Ontdek hoe de PRIS jouw samenwerking kan versterken.

Wil je liever op een interactieve manier kennismaken met de inhoud van deze richtlijn? In de e-learning 'Samenwerken' brengen we de richtlijn op een laagdrempelige en interactieve manier naar de praktijk. De e-learning is volledig gratis.

Download de Praktische Richtlijn Samenwerken

Volg de e-learning Samenwerken

Tools uit de PRIS

Doelzoeker

Persoonlijke Toekomst Planning (PTP)

Samenspraak

Babbelboost

Clever

Ecogram

Mantelscan

Tien Stappen-methode

Immorele Uitersten-methode

OASE-model

De KCD-richtlijnen

Praktische Richtlijn Samenwerken in de Gezondheids- en Welzijnszorg (2025)

Algemene Intersectorale Richtlijn Diagnostiek 2.0 (2026)

Richtlijn Casusformulering (2023)

Richtlijn Diagnostiek Autisme (2025)

Richtlijn Diagnostiek Verstandelijke Beperking (2025)

Kunnen we je verder helpen?

Heb je vragen of opmerkingen over de inhoud van deze pagina? Heb je ideeën over andere thema's die aan bod zouden kunnen komen? Of misschien heeft jouw organisatie tools ontwikkeld die we op deze pagina kunnen opnemen? Neem contact op, ons team helpt je graag verder.

Neem contact op