Samenwerken en informatie-uitwisseling
Goede zorg en ondersteuning vragen vaak om samenwerking. Dat brengt met zich mee dat informatie wordt gedeeld met collega’s, andere diensten of betrokkenen uit de context van de cliënt.
Daarbij duiken vaak vragen op zoals:
- “Mag ik deze informatie wel delen met een collega of een andere dienst?”
- “Wat mag ik doorgeven in een overleg?”
- “Kan ik informatie delen met de familie, de school of andere betrokkenen?”
Het antwoord op deze vragen is zelden zwart-wit. Niet alles mag zomaar worden gedeeld.
Deze pagina biedt een basiskader om bewust en zorgvuldig om te gaan met informatie-uitwisseling. De inhoud is gebaseerd op de Wegwijzers Beroepsgeheim van het Instituut voor Sociaal Recht (KU Leuven), aangevuld met inzichten uit vormingen en materialen van STEKR. De informatie werd vertaald naar een praktijkgericht kader voor hulpverleners.
De informatie op deze pagina werd het laatst gecontroleerd op 30 juni 2026.
Wat zijn de belangrijkste kaders?
Bij informatie-uitwisseling zijn een aantal kaders belangrijk om te begrijpen wat wel en niet gedeeld mag worden, zoals het beroepsgeheim en de discretieplicht.
Beroepsgeheim
Het beroepsgeheim is een zeer strenge geheimhoudingsplicht. Het houdt in dat alle informatie van of over een cliënt in principe vertrouwelijk is en blijft. Het beroepsgeheim is wettelijk opgenomen in artikel 458* van het Strafwetboek, aangevuld met verschillende wettelijke en sectorale regelingen. Het schenden van het beroepsgeheim is dus strafbaar. Dat betekent dat (ongeoorloofd) delen van informatie kan leiden tot juridische vervolging.
Wie gebonden is aan het beroepsgeheim is persoonlijk verantwoordelijk voor het zorgvuldig omgaan met vertrouwelijke informatie. Afspraken binnen een team of organisatie (bv. wanneer informatie-uitwisseling wordt aangemoedigd) vervangen deze verantwoordelijkheid niet.
*Opgelet: vanaf 1 september 2026 wordt artikel 458 van het Strafwetboek naar verwachting vervangen door artikel 352 van het nieuwe Strafwetboek. Meer info vind je hier.
Welke informatie valt onder het beroepsgeheim?
Het beroepsgeheim omvat alle informatie die verkregen wordt in het kader van de hulpverlening. Het beroepsgeheim omvat, naast alles wat een cliënt vertelt, ook:
- wat tijdens de begeleiding wordt vastgesteld of opgemerkt (bv. observaties of inschattingen);
- informatie over de cliënt die via derden wordt verkregen;
- wat de cliënt over anderen vertelt;
- het feit dát iemand in begeleiding is.
Het beroepsgeheim blijft ook gelden na het beëindigen van de vertrouwensrelatie, en zelfs na het overlijden van de cliënt.
Wat is het doel?
Het beroepsgeheim vertrekt vanuit het basisidee dat mensen hulp moeten kunnen krijgen zonder angst dat hun verhaal zomaar wordt verspreid. Het beroepsgeheim beschermt op die manier:
- de vertrouwensrelatie tussen een cliënt en een specifieke hulpverlener;
- het vertrouwen van de samenleving in de hulpverlening.
Voor wie geldt het?
Het beroepsgeheim geldt voor personen die een maatschappelijk erkende vertrouwensfunctie uitoefenen. Dit betekent dat het beroepsgeheim niet noodzakelijk vasthangt aan een diploma, maar wel aan het uitoefenen van een functie waarbij vertrouwelijkheid noodzakelijk is om hulp of begeleiding mogelijk te maken.
Een organisatie, team of overeenkomst kan niet zelf bepalen of iemand onder het beroepsgeheim valt. Of het beroepsgeheim van toepassing is, volgt uit de wet. Voor bepaalde beroepen (bv. artsen, psychologen, apothekers …) of ganse sectoren (bv. Integrale Jeugdhulp, CLB’s, CAW’s …) is dit uitdrukkelijk geregeld. In andere situaties volgt het beroepsgeheim impliciet uit iemands functie en de context waarin die werkt (bv. een sociaal tolk die een brugfunctie vervult tussen de psycholoog en een anderstalige cliënt).
Discretieplicht
De discretieplicht is een vertrouwelijkheidsplicht. Het houdt in dat informatie die iemand verneemt tijdens het werk, bijvoorbeeld over cliënten, collega’s of de interne werking van een organisatie, niet zomaar verspreid mag worden. Informatie kan wel gedeeld worden met collega’s of leidinggevenden indien dat nodig is voor de goede werking of het uitvoeren van een opdracht. Die informatie mag niet met personen buiten de organisatie worden gedeeld.
Het schenden van de discretieplicht is geen strafbaar feit, maar kan wel (ernstige) gevolgen hebben (bv. schorsing, ontslag of schadeclaim).
Wat is het doel?
De discretieplicht beschermt de werking, opdracht of belangen van een organisatie of dienst. Het heeft als doel om de werking van een organisatie of dienst goed te laten verlopen.
Voor wie geldt het?
De discretieplicht is zeer breed toepasbaar. Een discretieplicht kan voortkomen uit een wettelijke regeling (bv. ambtenaren), een arbeidsreglement, een deontologische code, een vrijwilligers- of stageovereenkomst, of uit andere contractuele afspraken.
Beroepsgeheim of discretieplicht?
Binnen zorg, welzijn en onderwijs zijn er personen die functies uitoefenen die onder het beroepsgeheim vallen (bv. artsen, psychologen, verpleegkundigen, onderwijspersoneel dat optreedt als vertrouwenspersoon binnen het Decreet Integrale Jeugdhulp …), en personen die functies uitoefenen die onder de discretieplicht vallen (bv. onthaalmedewerkers van een ziekenhuis, (zorg)leerkrachten, logistiek medewerkers van een woonzorgcentrum …).
Het beroepsgeheim en de discretieplicht lijken soms op elkaar, maar ze zijn fundamenteel verschillend. Het verschil zit in het doel en de mate van bescherming van de vertrouwelijkheid. Zo kan iemand met een discretieplicht niet dezelfde garanties op geheimhouding bieden als iemand met een beroepsgeheim (bv. ten aanzien van collega’s en leidinggevenden, ten aanzien van justitie …).
Tip: wanneer het niet duidelijk is of je functie onder het beroepsgeheim of de discretieplicht valt, kies je best voor de meest voorzichtige aanpak; ga om met vertrouwelijke informatie ‘alsof’ het beroepsgeheim van toepassing is.
Deontologische codes en privacy
Veel beroepsgroepen werken met deontologische codes. Dit zijn beroepsspecifieke richtlijnen over professioneel handelen, samenwerken en omgaan met vertrouwelijke informatie. Deontologische codes zijn belangrijk voor de praktijk, maar ze staan niet boven de wet betreffende het beroepsgeheim. Ze kunnen het beroepsgeheim niet uitbreiden of opheffen.
Daarnaast moet ook rekening worden gehouden met de privacywetgeving (GDPR). Iedereen die met persoonsgegevens werkt, moet daar zorgvuldig mee omgaan. Het gaat bijvoorbeeld over namen, contactgegevens of andere gevoelige informatie. Deze regels gelden niet alleen voor hulpverleners, maar voor iedereen die persoonsgegevens verwerkt, en in alle situaties.
Beroepsgeheim en samenwerken
Door de strikte regels van het beroepsgeheim kan de vraag ontstaan of samenwerken en informatie-uitwisseling überhaupt mogelijk zijn. Het beroepsgeheim vertrekt immers vanuit de tweepersoonsrelatie tussen cliënt en hulpverlener, en het principe dat informatie niet zomaar met derden wordt gedeeld. Samenwerken en informatie-uitwisseling zijn, vanuit juridisch oogpunt, dus niet vanzelfsprekend.
Tegelijk is het in het belang van de cliënt soms nodig dat verschillende betrokkenen met elkaar afstemmen om kwaliteitsvolle hulpverlening te bieden. De uitdaging bestaat er in om een evenwicht te vinden tussen de bescherming van de vertrouwelijkheid van de cliënt enerzijds en de nood aan samenwerking anderzijds.
Het beroepsgeheim is niet absoluut. In bepaalde situaties laat de wet of sectorale regelgeving toe om onder strikte voorwaarden informatie uit te wisselen. Zo bestaan er bijvoorbeeld specifieke kaders binnen de (geestelijke) gezondheidszorg en de Integrale Jeugdhulp. Deze kaders bepalen of, wanneer, en welke informatie kan worden uitgewisseld, en met wie.
In de praktijk wordt vaak verwezen naar het gedeeld beroepsgeheim en het gezamenlijk beroepsgeheim. Ook de toestemming van een cliënt of een noodsituatie kunnen in sommige gevallen een basis vormen om informatie te delen.
Het belang van ethische reflectie
Naast de juridische regels blijft professionele en ethische reflectie cruciaal. Dat iets mogelijk is, betekent niet automatisch dat het ook wenselijk is.
Het ‘K DENK-principe van het KCD kan helpen om bewust na te denken over vertrouwelijkheid en informatie-uitwisseling:
- Kader: is er een (wettelijk) kader waarop ik mij kan beroepen om informatie te delen? Met wie zou ik de informatie delen en op welke manier is die zelf gebonden aan vertrouwelijkheid?
- Doel: waarom wil ik deze informatie delen? Heeft de andere persoon deze informatie nodig om diens opdracht te kunnen uitvoeren (need to know)? Wil ik deze informatie delen omdat ze relevant is voor de begeleiding (good to know)? Of wil ik deze informatie vooral delen omdat ze mij opvalt, raakt of interessant lijkt (nice to know)?
- Effect: wat zijn de mogelijke gevolgen van het wel of niet delen van deze informatie? Draagt het bij aan betere zorg of samenwerking? Wat zijn de gevolgen voor de vertrouwensrelatie met de cliënt?
- Niet meer dan nodig: kan ik mijn boodschap ook duidelijk overbrengen met minder (gedetailleerde) informatie? Kan informatie worden gedeeld zonder (herkenbare of irrelevante) details?
- Kijk door de ogen van de cliënt: zou de cliënt zich oké voelen bij deze informatie-uitwisseling? Zou ik dit ook delen als de cliënt hier aanwezig was?
Gedeeld beroepsgeheim
Informatie kan uitgewisseld worden tussen verschillende professionals die samenwerken rond en met dezelfde cliënt, op voorwaarde dat:
- de betrokken personen gebonden zijn aan het beroepsgeheim;
- én dit in het belang is van de zorg of begeleiding van de cliënt;
- én de cliënt hiervan op de hoogte is en zich hier niet tegen verzet;
-
én de betrokken personen handelen in het kader van éénzelfde hulpverleningscontext.
💡 Informatie-uitwisseling onder het gedeeld beroepsgeheim kan niet gebeuren tussen de vrijwillige hulpverlening en actoren die werken binnen een gedwongen, gerechtelijk, of controlerend kader (bv. consulenten van de jeugdrechtbank, parket …), of organisaties met een specifieke wettelijke opdracht (bv. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling). Het kan eventueel wel op basis van specifieke wettelijke of decretale regels.
💡 Informatie-uitwisseling onder het gedeeld beroepsgeheim kan bijvoorbeeld wel gebeuren tussen een huisarts en een psycholoog die dezelfde cliënt opvolgen.
Onder het gedeeld beroepsgeheim beperkt de informatie die uitgewisseld mag worden zich tot wat strikt noodzakelijk is voor het bieden van goede zorg (need to know).
Gezamenlijk beroepsgeheim
Informatie kan uitgewisseld worden binnen een team van professionals die binnen dezelfde organisatie samen verantwoordelijk zijn voor een begeleidingstraject (bv. jeugdhulpvoorziening, mobiel crisisteam binnen de GGZ …).
Ook hier geldt dat de informatie-uitwisseling enkel gebeurt:
- tussen personen die zelf beroepsgeheim hebben;
- én in functie van de begeleiding van de cliënt;
- én wanneer de cliënt hiervan op de hoogte is en zich hier niet tegen verzet.
Onder het gezamenlijke beroepsgeheim breidt de informatie die kan worden gedeeld zich uit tot datgene wat relevant (belangrijk) is voor de hulpverlening (good to know). Dat betekent echter niet dat alle informatie zomaar vrij kan circuleren (bv. irrelevante details).
Het onderscheid tussen noodzakelijke en relevante informatie
Bij het delen van informatie is het niet altijd eenvoudig om te bepalen wat noodzakelijk of relevant is. Het onderscheid tussen need to know, good to know, en nice to know kan helpen:
- Need to know:
Dit is informatie die de andere persoon écht nodig heeft om diens functie of opdracht goed te kunnen uitvoeren. Zonder deze informatie kan deze persoon met andere woorden diens werk niet goed uitvoeren. Dergelijke noodzakelijke informatie kan gedeeld worden in het kader van het gedeeld en/of gezamenlijk beroepsgeheim. - Good to know:
Dit is informatie die helpt om (de situatie van) de cliënt beter te begrijpen of om beter samen te werken, maar die niet strikt noodzakelijk is. Deze informatie kan gedeeld worden in het kader van het gezamenlijk beroepsgeheim. - Nice to know:
Dit is informatie die ‘interessant’ is, maar geen invloed heeft op de hulpverlening of beslissingen (bv. losse anekdotes, irrelevante details). Deze informatie wordt beter nooit gedeeld.
Toestemming van de cliënt
Toestemming van de cliënt wordt in de praktijk vaak gebruikt als basis om informatie te delen.
Toestemming speelt vooral een belangrijke rol op ethisch vlak. Het ondersteunt transparantie, vertrouwen, en samenwerking met de cliënt. Tegelijk heft toestemming het beroepsgeheim niet automatisch op. Toestemming wordt op zich niet altijd beschouwd als voldoende (juridische) basis om vertrouwelijke informatie te delen. Ook wanneer de cliënt expliciete toestemming geeft, blijft de hulpverlener verantwoordelijk voor het zorgvuldig afwegen of het verantwoord is om informatie te delen.
De toestemming van de cliënt moet bovendien aan een aantal voorwaarden voldoen. De vijf V’s vormen een geheugensteuntje:
- Vrij: dit betekent dat de cliënt zich niet gedwongen of onder druk gezet voelt;
- Voorafgaand: dit betekent dat toestemming vooraf verkregen moet worden. Toestemming achteraf is onvoldoende;
- Voldoende specifiek: dit betekent dat de cliënt concreet maakt welke specifieke informatie met wie exact gedeeld mag worden;
- Voldoende geïnformeerd: de keuze van de cliënt moet duidelijk geïnformeerd zijn. Dit betekent dat de cliënt de mogelijke gevolgen begrijpt van het delen of niet delen van informatie;
- Voorlopig: dit betekent dat de cliënt op elk moment diens toestemming opnieuw kan of mag intrekken.
De toestemming moet uitdrukkelijk worden gegeven. Dat betekent dat de cliënt duidelijk moet laten weten dat informatie gedeeld mag worden. Stilzwijgen of niets zeggen kan niet worden opgevat als toestemming.
De noodtoestand
In uitzonderlijke situaties kan informatie gedeeld worden om iemands integriteit of veiligheid te beschermen, ook wanneer niet voldaan is aan de voorwaarden om informatie op een andere manier te delen. Dit kan enkel wanneer er een actueel, zeker en ernstig gevaar is voor de persoon zelf of derden, en het delen van informatie de enige manier is om dit gevaar af te wenden.
De cliënt betrekken bij de informatie-uitwisseling
Het is belangrijk om de cliënt zo veel mogelijk te betrekken bij informatie-uitwisseling. De cliënt moet begrijpen wat er gedeeld wordt, met wie en met welke bedoeling. Dit zorgt voor transparantie en vertrouwen.
Meer nog dan enkel te werken met geïnformeerde toestemming, kan de cliënt ook een actieve rol opnemen in de informatie-uitwisseling. Dit kan bijvoorbeeld door de cliënt informatie zelf te laten doorgeven aan een andere hulpverlener of dienst, of door de cliënt zelf als eerste bepaalde informatie te laten inbrengen tijdens een overleg.
Aandachtspunten bij casusoverleg
Bij samenwerking tussen professionals vindt er geregeld (casus)overleg plaats. Dit vraagt om een zorgvuldige omgang met informatie.
Sta bij de voorbereiding van een casusoverleg stil bij een aantal praktische vragen:
- Wie neemt deel aan het overleg? Niet iedereen rond de tafel is gebonden aan beroepsgeheim of discretieplicht. Dat heeft gevolgen voor wat met wie gedeeld kan worden en in welke vorm.
- Binnen welke context vindt het overleg plaats? Er is een belangrijk verschil tussen vrijwillige hulpverlening en een gedwongen of controlerend kader. Informatie kan niet zomaar gedeeld worden tussen deze contexten. Ook sectoroverschrijdend overleg (bv. tussen jeugdhulp en gezondheidszorg) vraagt extra voorzichtigheid.
- Welke informatie is nodig in functie van het overleg? Deel enkel informatie die er echt toe doet.
- Wat is het doel van het overleg? Niet elk overleg vraagt dat cliënten herkenbaar besproken worden. Bij intervisie, supervisie of adviesvragen kan gewerkt worden met geanonimiseerde informatie. In principe valt informatie die niet herleidbaar is tot een persoon niet onder het beroepsgeheim.
Anonimiseren vraagt grote zorgvuldigheid. Cliënten kunnen herkend worden op basis van meer dan een naam. Ook andere elementen kunnen iemands identiteit prijsgeven, zoals leeftijd, woonplaats, school- of werkcontext, gezinssituatie, specifieke gebeurtenissen … Ook een combinatie van ogenschijnlijk ‘onschuldige’ kenmerken kan iemand herkenbaar maken. Hoe kleiner de context of regio waarbinnen hulpverleners werken, hoe sneller een cliënt herkend kan worden. Sta daarom steeds stil bij de vraag of de cliënt voor anderen herkenbaar zou kunnen zijn op basis van de informatie die gedeeld wordt.
Wat kan je als hulpverlener doen?
Informatie-uitwisseling roept in de praktijk veel vragen op. De juridische en ethische afwegingen zijn niet altijd eenvoudig en hebben zelden een eenduidig antwoord. Daarom is het belangrijk om blijvend aandacht te hebben voor dit thema.
Het is belangrijk om:
- je kennis over dit onderwerp regelmatig bij te schaven via vorming, bijscholing of andere informatiebronnen;
- bij twijfel niet te snel te handelen, maar eerst goed te reflecteren;
- je te laten informeren of ondersteunen wanneer je onzeker bent over wat wel of niet gedeeld kan worden.
Voor vragen over beroepsgeheim en informatie-uitwisseling bestaan er ondersteuningsdiensten die informatie en advies aanbieden. Professionals kunnen bijvoorbeeld terecht bij STEKR of SAM vzw.
Nuttige links
Meer weten over samenwerken?
Het KCD ontwikkelde de Praktische Richtlijn Samenwerken (PRIS) om samenwerking tussen professionals, organisaties en sectoren te versterken.
De richtlijn zit boordevol concrete tips, inspirerende voorbeelden en praktische tools die je direct kan inzetten in je praktijk. Ontdek hoe de PRIS jouw samenwerking kan versterken.